Uczeń bez jedynek, trójek i piątek? Choć szkoła kojarzy się ze zdobywaniem stopni, to wcale nie musi tak być. Szkoła bez ocen może poprawiać efektywność uczenia się i zredukować stres związany z nauką. Sprawdźmy, na czym polega takie rozwiązanie.
Czy szkoła może funkcjonować bez ocen? Podstawa prawna
Nauczyciele wystawiają uczniom oceny z zachowania oraz osiągnięć edukacyjnych, które mogą być weryfikowane różnymi metodami, na przykład za pomocą odpowiedzi ustnych, wypracowań czy sprawdzianów. Oceny służą do mierzenia postępów w nauce oraz stopnia opanowania przez ucznia określonego zakresu materiału. Rodzi się zatem pytanie, czy brak ocen jest zgodny z prawem. Odpowiedź na nie znajdziemy w art. 44i Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. 2025 poz. 881). Ustawa mówi:
w klasach I-III szkoły podstawowej oceny bieżące z zajęć edukacyjnych są ustalane w sposób określony w statucie szkoły – mogą to być oceny opisowe;
w klasach I-III szkoły podstawowej śródroczne i roczne oceny z zajęć edukacyjnych oraz śródroczne i roczne oceny zachowania są ocenami opisowymi;
od IV klasy podstawowej oceny bieżące i śródroczne z zajęć edukacyjnych, a także śródroczna i roczna ocena zachowania są ustalane w sposób określony w statucie szkoły – mogą to być oceny opisowe;
od IV klasy podstawowej roczne i końcowe oceny z zajęć edukacyjnych oraz roczna i końcowa ocena zachowania są ustalane według skali wskazanej w drodze rozporządzenia wydanego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (tj. według skali 1-6).
Na czym polega ocenianie kształtujące?
Zgodnie z przepisami szkoła musi stosować tradycyjne oceny (1-6) od IV klasy, ale tylko w przypadku rocznych i końcowych ocen z zajęć edukacyjnych i zachowania. Oceny bieżące i śródroczne są ustalane w sposób zapisany w statucie placówki. Oznacza to, że szkoła może wdrożyć koncepcję oceniania kształtującego. Metoda ta ma korzystny wpływ na proces uczenia się, a ponadto przeciwdziała szkolnemu stresowi. Wyjaśnijmy zatem, czym jest ocenianie kształtujące.
W ocenianiu kształtującym nie używa się ocen cyfrowych. W ich zastępstwie nauczyciel stosuje informację zwrotną, dzięki której uczeń poznaje swoje mocne i słabe strony. Ponadto za pomocą obszernego komentarza nauczyciel udziela uczniowi wskazówek co do dalszej nauki i ścieżki rozwoju. Ważnymi elementami oceniania kształtującego są również:
cele i kryteria sukcesu, czyli po czym uczeń może poznać, że temat zajęć został przez niego zrealizowany;
dialog uczniów z nauczycielem, który pomaga uczniom w rozwijaniu ciekawości i odświeżaniu wiedzy;
refleksja uczniów nad własnym procesem uczenia, co pomaga w kształtowaniu poczucia odpowiedzialności za swoją edukację;
współpraca pomiędzy uczniami, dzięki której uczniowie mogą uczyć się od siebie nawzajem, stosując informację zwrotną wobec kolegów i koleżanek.
Dlaczego brak ocen w szkole może mieć korzystny wpływ na uczniów?
Jak już wiemy, szkoła bez ocen może stosować ocenianie kształtujące z informacją zwrotną. A oto najważniejsze zalety takiego rozwiązania:
uczniowie nie rywalizują o oceny;
uczniowie skupiają się na procesie uczenia się, a nie na zaliczaniu zadań na piątkę;
wzmacnia się poczucie bezpieczeństwa, ponieważ uczniowie prowadzą konstruktywny dialog z nauczycielem;
uczniowie nie stresują się otrzymaniem kolejnej jedynki;
uczniowie są bardziej świadomi swoich postępów w nauce oraz własnych predyspozycji, dzięki czemu zyskują większą motywację i pewność siebie;
nauczyciel może dostosować metody nauczania do aktualnych potrzeb uczniów.
Szkoła bez ocen – podsumowanie
Stosowanie ocen cyfrowych nie jest obowiązkowe i szkoła może wprowadzić własny system oceniania, o ile zostanie to zapisane w statucie placówki. Zamiast tradycyjnych stopni szkoła może wprowadzić ocenianie kształtujące. Jest to forma oceniania, której kluczowym elementem jest informacja zwrotna w postaci wyczerpującego opisu. Dzięki wprowadzeniu tej metody można wyeliminować stres szkolny związany ze zdobywaniem stopni. Ponadto ocenianie kształtujące jest swoistym kompasem, który pomaga uczniom w procesie uczenia się i realizowaniu celów kształcenia.
