Co warto umieć z historii na egzamin ósmoklasisty w 2026 roku

Jak wygląda egzamin ósmoklasisty z historii w 2026 roku i czego od Ciebie oczekują

Struktura egzaminu i typy zadań

Egzamin ósmoklasisty z historii w 2026 roku sprawdza przede wszystkim, czy umiesz myśleć historycznie, a nie tylko odtwarzać daty z pamięci. Zestaw zadań składa się z pytań zamkniętych (test jednokrotnego wyboru, łączenie elementów, kolejność chronologiczna) i otwartych (krótkie odpowiedzi, czasem dłuższe uzasadnienie). W arkuszu pojawiają się teksty źródłowe, mapy, ilustracje, fotografie, wykresy czy schematy, które trzeba zinterpretować.

Kluczowe jest to, że każde zadanie zwykle łączy kilka umiejętności: znajomość faktów, orientację w czasie i przestrzeni oraz analizę źródła. Przykład: dostajesz fragment kroniki, obok mapę i pytanie o to, który władca rządził w tym czasie oraz jakie były skutki jego decyzji. Nie wystarczy „kojarzyć” epoki – musisz nazwać zjawisko, wytłumaczyć, co się działo i dlaczego.

Punkty są przyznawane nie tylko za poprawną odpowiedź, ale także za logiczne uzasadnienie. Jeśli polecenie brzmi „wyjaśnij”, „uzasadnij”, „podaj przyczynę/skutek”, oceniane jest, czy Twoje zdanie ma sens historyczny, czy wiąże się z materiałem źródłowym i czy jest kompletne (np. przyczyna + skutek, a nie tylko ogólne hasło).

Najważniejsze umiejętności, które są naprawdę sprawdzane

Przygotowując się do egzaminu ósmoklasisty z historii w 2026 roku, skup się na zestawie konkretnych umiejętności. To one powtarzają się w zadaniach niezależnie od epoki:

• Umiejętność pracy z tekstem źródłowym – rozumienie treści, wyszukiwanie informacji, rozpoznawanie, do jakiego wydarzenia lub procesu odnosi się tekst.
• Umiejętność czytania map historycznych – rozpoznawanie granic państw, kierunków wypraw, zaznaczonych bitew, porównywanie map z różnych okresów.
• Orientacja w czasie – układanie wydarzeń chronologicznie, kojarzenie epok (starożytność, średniowiecze, nowożytność, wiek XIX, XX i XXI), obliczanie, ile lat upłynęło między wydarzeniami.
• Analiza przyczyn i skutków – wskazywanie, co doprowadziło do danego wydarzenia i jakie konsekwencje ono wywołało (polityczne, społeczne, gospodarcze, kulturowe).
• Porównywanie i wnioskowanie – zestawianie dwóch sytuacji historycznych, wskazywanie podobieństw i różnic, wyciąganie logicznych wniosków z danych.

Daty, nazwiska i nazwy są bardzo istotne, ale przede wszystkim jako punkty orientacyjne. Lepiej znać mniej dat, ale związanych z konkretnymi wydarzeniami i ich znaczeniem, niż „suche” liczby bez zrozumienia kontekstu.

Jak czytać polecenia, żeby nie tracić punktów

Wielu uczniów traci punkty nie dlatego, że nic nie wie, ale dlatego, że nie czyta dokładnie polecenia. Warto oswoić najczęściej pojawiające się sformułowania:

• „Na podstawie źródła i własnej wiedzy” – odpowiedź musi odwoływać się do tekstu/ilustracji/mapy oraz do tego, co wiesz z lekcji.
• „Wyjaśnij, dlaczego…” – nie wystarczy stwierdzenie faktu, trzeba podać przyczynę lub mechanizm („ponieważ…”).
• „Wymień dwie przyczyny” – odpowiedź typu „duża była bieda i ludzie żyli w niedostatku” liczy się jako jedna przyczyna; musisz wskazać dwa różne powody.
• „Uzasadnij, odwołując się do mapy” – w odpowiedzi powinna pojawić się konkretna informacja z mapy (np. nazwa regionu, kierunek strzał, zmiana granic).

Dobrą praktyką jest szybkie podkreślanie w poleceniu liczby elementów, o które pytają (dwie przyczyny, trzy przykłady, jedno wydarzenie itp.) oraz słów kluczowych: przyczyna, skutek, cel, sposób, porównaj, wyjaśnij. To prosta metoda, która chroni przed „ucieczką” od tematu.

Chronologia i osie czasu – fundament przygotowania

Najważniejsze epoki, które musisz odróżniać

Żeby dobrze wypaść na egzaminie ósmoklasisty z historii w 2026 roku, trzeba sprawnie poruszać się po całej chronologii od starożytności po czasy współczesne. Egzamin zwykle nie wymaga drobiazgowego pamiętania bardzo wielu dat, ale wymaga, żebyś bez wahania odróżniał epoki oraz potrafił wskazać, które wydarzenie jest starsze, a które nowsze.

Podstawowy podział czasów historycznych:

Umiejętność dopasowania wydarzenia do epoki często pozwala „uratować” zadanie, nawet jeśli nie pamiętasz dokładnej daty. Przykład: jeśli w źródle mowa o „uszlakowieniu chłopów i rozwoju folwarków”, możesz skojarzyć to z nowożytnością i Rzecząpospolitą szlachecką.

Daty, które naprawdę opłaca się znać

Nie ma sensu uczyć się setek dat bez ładu. Lepiej skupić się na tych, które są punktami zwrotnymi w dziejach Polski i świata. Poniższa, skrócona lista to absolutne minimum – w praktyce dobrze ją rozwinąć o daty z podręcznika i powtórek.

Daty pomagają też przy zadaniach rachunkowych, np. „ile lat minęło od chrztu Polski do uchwalenia Konstytucji 3 maja”. Tego typu pytania są proste, jeśli masz oswojoną oś czasu.

Jak ćwiczyć chronologię, żeby fakty się nie mieszały

Najwięcej problemów sprawia zwykle mieszanie wydarzeń z różnych epok. Dobry sposób na opanowanie chronologii to systematyczne tworzenie własnych osi czasu:

• dla całych epok (np. tylko średniowiecze w Europie, tylko historia Polski w XIX wieku),
• dla wybranych tematów (np. dzieje Polski w czasie rozbiorów, przebieg II wojny światowej na ziemiach polskich),
• dla ważnych postaci (np. najważniejsze wydarzenia z życia Piłsudskiego czy Jana Pawła II).

Taka oś nie musi być „artystyczna”. Wystarczy pozioma linia na kartce, zaznaczone kilka, kilkanaście kluczowych dat i krótkie, zrozumiałe opisy. Im częściej z takiej osi korzystasz, tym łatwiej układasz sobie wiedzę w głowie.

Pomaga też porządkowanie dat według epok. Zamiast uczyć się „1795 – III rozbiór, 1791 – Konstytucja 3 maja, 1772 – I rozbiór” w przypadkowej kolejności, ułóż je sobie logicznie: najpierw I rozbiór, potem kolejne, między nimi reformy i powstania. To od razu ujawnia przyczyny i skutki poszczególnych wydarzeń.

Starożytność i średniowiecze – fundamenty cywilizacji i państwa polskiego

Starożytna Grecja i Rzym – demokracja, republika, cesarstwo

Egzamin ósmoklasisty z historii w 2026 roku oczekuje, że rozumiesz podstawowe pojęcia polityczne wywodzące się ze starożytności oraz ich wpływ na późniejsze dzieje. Z historii starożytnej Grecji szczególnie przydają się:

• demokracja ateńska – zgromadzenia obywateli, głosowanie, ograniczenie praw politycznych tylko do wolnych mężczyzn-obywateli,
• polis – miasto-państwo, połączenie miasta z otaczającym je terytorium,
• olimpiady – święta sportowe w Olimpii, ważne dla kultury i tożsamości Greków.

Od Rzymian pochodzi wiele pojęć używanych do dziś: republika, senat, cesarz, prawo rzymskie. Warto kojarzyć przejście od republiki (władza wybranych urzędników, senat) do cesarstwa (jednowładztwo cesarza) oraz znaczenie prawa rzymskiego jako fundamentu nowoczesnych systemów prawnych.

W zadaniach egzaminacyjnych te treści często pojawiają się w formie ilustracji (np. forum rzymskie, koloseum), tekstu źródłowego (fragment wypowiedzi filozofa, mowa polityka) lub porównania: np. „wskaż podobieństwo między ustrojem republiki rzymskiej a współczesnym państwem demokratycznym”.

Początki państwa polskiego – od Mieszka I do Bolesława Krzywoustego

Państwo pierwszych Piastów – chrzest, rozwój i rozbicie dzielnicowe

Początki państwa polskiego wracają na egzaminie w zadaniach z mapą, na źródłach pisanych (kroniki, dokumenty), a także przy pytaniach o przyczyny i skutki konkretnych decyzji władców.

Najważniejsze zagadnienia, które trzeba opanować przy pierwszych Piastach:

• ród Piastów – przejście od organizacji plemiennej do monarchii, władcy: Mieszko I, Bolesław Chrobry, Kazimierz Odnowiciel, Bolesław Krzywousty,
• chrzest Polski (966) – przyjęcie chrześcijaństwa z Czech, związek z dynastią Przemyślidów, podniesienie prestiżu państwa, łatwiejsze kontakty z Zachodem,
• zjazd gnieźnieński (1000) – spotkanie Bolesława Chrobrego z cesarzem Ottonem III, utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie, wzmocnienie niezależności Kościoła w Polsce,
• koronacje królewskie – Bolesław Chrobry (1025), Mieszko II, Bolesław Śmiały, znaczenie tytułu króla dla pozycji międzynarodowej,
• najazdy i kryzysy – najazd Brzetysława na Gniezno, „reakcja pogańska”, odbudowa państwa przez Kazimierza Odnowiciela,
• testament Bolesława Krzywoustego (1138) – podział kraju między synów, początek rozbicia dzielnicowego, rola seniora i dzielnicy senioralnej, rozbicie jako przyczyna osłabienia Polski.

W zadaniach często pojawia się mapa z zaznaczoną Polską za Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Trzeba potrafić porównać: co zostało przyłączone, jakie tereny były sporne (np. Śląsk, Pomorze, Milsko i Łużyce).

Typowe polecenia z tego działu to m.in.: „wskaż dwie korzyści z przyjęcia chrztu”, „podaj skutek rozbicia dzielnicowego”, „wyjaśnij, dlaczego zjazd gnieźnieński był ważny dla pozycji Bolesława Chrobrego”. Bez znajomości ciągu wydarzeń trudno takie pytania uzasadnić.

Chrześcijaństwo, feudalizm i średniowieczne społeczeństwo

Średniowiecze to przede wszystkim rozwój Kościoła i systemu feudalnego. Na egzaminie pojawiają się schematy drabiny feudalnej, opisy życia na wsi i w mieście oraz źródła pokazujące znaczenie religii.

Najważniejsze pojęcia, które trzeba rozumieć:

• feudalizm – system zależności między panami (seniorami) a wasalami (rycerzami), oparty na nadawaniu lenna,
• stanowość – podział społeczeństwa na stany: duchowieństwo, rycerstwo, mieszczaństwo, chłopstwo,
• lenno – ziemia nadana wasalowi w zamian za służbę (głównie wojskową),
• prawo rycerskie, kodeks rycerski – zasady honoru, wierności, obrony słabszych,
• rola Kościoła – klasztory jako ośrodki kultury, piśmiennictwo, szkolnictwo, opieka nad ubogimi.

W źródłach mogą pojawić się fragmenty kronik (np. Galla Anonima), dokumenty nadające przywileje, ilustracje przedstawiające hołd lenny. W typowym zadaniu trzeba np. „wyjaśnić, jaka więź łączyła seniora z wasalem” albo „uzasadnić, że społeczeństwo średniowieczne miało charakter stanowy”.

Przy tej tematyce przydaje się też umiejętność rozpoznania średniowiecznej architektury sakralnej: styl romański (masywne mury, małe okna, półkoliste łuki) i gotycki (ostre łuki, witraże, strzeliste wieże). Często wystarczy wskazać, który budynek powstał później, lub jakie elementy świadczą o danym stylu.

Od odrodzenia do oświecenia – złoty wiek i upadek Rzeczypospolitej

Renesans i „złoty wiek” Polski – ustrój, kultura, religia

Polska XVI wieku to klasyka egzaminu: Rzeczpospolita szlachecka, reformacja, rozwój kultury renesansowej. Trzeba umieć połączyć ustrój z kulturą i sytuacją międzynarodową.

Kluczowe elementy tego okresu:

• ustrój demokracji szlacheckiej – sejm walny (król, senat, izba poselska), sejmiki ziemskie, zasada „Nic o nas bez nas”,
• przywileje szlacheckie – m.in. przywilej koszycki, nihil novi (1505), rosnąca rola szlachty i osłabienie władzy królewskiej,
• sejmy i wolna elekcja – wybór króla przez ogół szlachty (od 1573 r.), artykuły henrykowskie i pacta conventa jako zobowiązania króla wobec poddanych,
• reformacja i kontrreformacja – luteranizm, kalwinizm, bracia polscy; rola jezuitów i soboru trydenckiego w odnowie Kościoła katolickiego,
• tolerancja religijna – Konfederacja warszawska (1573 r.) jako przykład gwarancji swobody wyznania dla szlachty,
• kultura renesansowa – twórczość Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja („Polacy nie gęsi…”), rozwój miast, przebudowa zamków i ratuszy.

W zadaniach pojawiają się fragmenty konstytucji sejmowych, teksty Kochanowskiego, ilustracje przedstawiające sejmy, portrety królów elekcyjnych. Typowy problem: „wyjaśnij, jak przywileje szlacheckie wpłynęły na pozycję króla” albo „podaj dwie cechy demokracji szlacheckiej”.

Rzeczpospolita Obojga Narodów – potęga i konflikty

Unia lubelska (1569 r.) tworzy Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Na egzaminie trzeba kojarzyć nie tylko sam fakt zawarcia unii, ale też jej konsekwencje.

Najważniejsze zagadnienia:

• unia realna z Litwą – wspólny sejm, wspólnie wybierany król, wspólna polityka zagraniczna, ale oddzielne wojsko, skarb, urzędy w Wielkim Księstwie Litewskim,
• struktura wielonarodowego państwa – Polacy, Litwini, Rusini, Żydzi, Niemcy, Ormianie; współistnienie różnych kultur i religii (katolicy, prawosławni, protestanci, Żydzi),
• relacje z sąsiadami – wojny z Moskwą, Turcją, Szwecją, Kozakami; rola husarii (np. bitwa pod Kircholmem, Chocimiem),
• powstania kozackie – m.in. powstanie Chmielnickiego, skutki dla Ukrainy i osłabienie Rzeczypospolitej,
• potop szwedzki – zniszczenia, utrata ludności, osłabienie gospodarki, symboliczna obrona Jasnej Góry,
• przyczyny słabnięcia państwa – liberum veto, prywatne interesy magnatów, brak silnej władzy królewskiej, zaniedbania w modernizacji armii.

Często pojawia się zadanie z mapą, gdzie trzeba zaznaczyć lub odczytać z legendy obszar Rzeczypospolitej przed i po potopie szwedzkim, albo wskazać, które ziemie znalazły się pod zaborem rosyjskim, pruskim, austriackim w późniejszym okresie.

Oświecenie i upadek państwa – od reform do rozbiorów

Końcówka XVIII wieku to próba ratowania upadającej Rzeczypospolitej. Zadania egzaminacyjne często łączą tu umiejętność czytania tekstów prawnych z chronologią.

Kluczowe zagadnienia z tego okresu:

• próby reform – działalność Stanisława Augusta Poniatowskiego, obiady czwartkowe, Komisja Edukacji Narodowej jako pierwsze w Europie ministerstwo oświaty,
• sejm wielki (1788–1792) – uchwalenie Konstytucji 3 maja, reforma sejmu, ograniczenie liberum veto, poprawa sytuacji mieszczan i chłopów,
• konfederacja targowicka – sprzeciw części magnatów, wezwanie pomocy Rosji przeciw reformom,
• rozbiory Polski – I (1772), II (1793), III (1795); podział ziem polskich między Rosję, Prusy i Austrię,
• symbole patriotyzmu – działalność Kościuszki, insurekcja kościuszkowska, Uniwersał połaniecki.

Wśród źródeł bywają fragmenty Konstytucji 3 maja, teksty publicystów oświeceniowych, ilustracje przedstawiające sceny z obrad sejmu lub przysięgę Kościuszki. W poleceniu może się pojawić: „podaj jedną przyczynę i jeden skutek rozbiorów Polski” lub „wyjaśnij, jaką rolę pełniła Komisja Edukacji Narodowej”.

Wiek XIX – walka o niepodległość i przemiany społeczne

Epoka napoleońska i Księstwo Warszawskie

Początek XIX wieku wiąże się z nadziejami Polaków na odzyskanie państwa dzięki Napoleona. Pojawiają się mapy z Księstwem Warszawskim i Królestwem Polskim.

Najważniejsze elementy:

• legiony polskie we Włoszech – walka u boku Napoleona w nadziei na odzyskanie ojczyzny,
• utworzenie Księstwa Warszawskiego (1807) – państwo zależne od Francji, ale z kodeksem Napoleona, częściowym uwłaszczeniem chłopów,
• upadek Napoleona – klęska wyprawy na Rosję, likwidacja Księstwa,
• kongres wiedeński (1814–1815) – zasada „legitymizmu” i „równowagi sił”, utworzenie Królestwa Polskiego (tzw. Królestwo Kongresowe) połączonego unią personalną z Rosją.

Typowe zadania: rozpoznanie na mapie Księstwa Warszawskiego, wyjaśnienie, dlaczego Polacy wiązali nadzieje z Napoleonem, albo wskazanie zmian społecznych (np. zniesienie poddaństwa osobistego chłopów w Księstwie).

Powstania narodowe – listopadowe i styczniowe

Okres zaborów jest obowiązkowy: trzeba znać najważniejsze zrywy niepodległościowe oraz ich skutki.

Najważniejsze informacje:

• powstanie listopadowe (1830–1831) – przyczyny: łamanie konstytucji Królestwa Polskiego przez cara, rusyfikacja; przebieg: Noc Listopadowa, bitwy pod Grochowem, Ostrołęką; skutek: likwidacja autonomii Królestwa, wzrost represji, Wielka Emigracja,
• powstanie styczniowe (1863–1864) – charakter partyzancki, masowy udział szlachty i inteligencji, krwawe represje po klęsce, konfiskaty majątków, zsyłki na Sybir,
• postawy wobec zaborców – praca organiczna, praca u podstaw, pozytywizm jako odpowiedź na kolejne klęski zbrojne.

Często trzeba odróżnić źródła do obu powstań: inne daty, inny charakter walk, inne skutki polityczne. Pomaga prosta oś czasu z zaznaczonymi: 1830–1831 oraz 1863–1864.

Rewolucja przemysłowa i nowe idee – kapitalizm, socjalizm, nacjonalizm

Wiek XIX to nie tylko zrywy narodowe, ale też głębokie zmiany gospodarcze i społeczne. Na egzaminie pojawiają się ilustracje fabryk, opis życia robotników, wykresy demograficzne.

Trzeba umieć:

• wyjaśnić, czym była rewolucja przemysłowa – przejście od pracy ręcznej do maszynowej, rozwój przemysłu tekstylnego, hutnictwa, kolei,
• omówić skutki industrializacji – rozwój miast, powstanie klasy robotniczej, nowe problemy społeczne (bieda, długie godziny pracy, brak praw pracowniczych),
• rozpoznać główne ideologie: liberalizm (wolność jednostki, ograniczenie roli państwa), socjalizm (równość, poprawa losu robotników), nacjonalizm (prawo narodów do własnego państwa).

Życie pod zaborami – germanizacja, rusyfikacja, autonomia galicyjska

Po upadku powstań Polacy musieli żyć w trzech różnych państwach. Każdy zaborca prowadził inną politykę, co egzamin często sprawdza w zadaniach z mapą, schematem lub krótkim tekstem źródłowym.

Podstawowe kwestie do opanowania:

• zabór rosyjski – rusyfikacja, likwidacja autonomii Królestwa Polskiego, zamykanie polskich instytucji, narzucanie języka rosyjskiego w urzędach i szkołach,
• zabór pruski – germanizacja, Kulturkampf, walka z językiem polskim (np. strajk dzieci we Wrześni), rugi pruskie; obrona polskości przez spółdzielnie, banki i towarzystwa oświatowe,
• zabór austriacki (Galicja) – stopniowe złagodzenie polityki, autonomia galicyjska, możliwość używania języka polskiego w szkołach i urzędach, rozwój życia politycznego i kulturalnego (Kraków, Lwów).

W poleceniach często trzeba połączyć opis (np. zakaz używania języka polskiego na lekcjach religii) z odpowiednim zaborem albo wskazać, gdzie Polacy mieli największe możliwości działania politycznego.

Drogi do niepodległości – orientacje polityczne przełomu XIX i XX wieku

Pod koniec XIX wieku pojawiły się różne koncepcje odzyskania państwa. Egzamin koncentruje się na najważniejszych ugrupowaniach i ich przywódcach.

Najważniejsze orientacje i postacie:

• orientacja prorosyjska i lojalizm – część elit (zwłaszcza w Galicji) liczyła na pomoc cara w sprawie polskiej lub na stopniowe poszerzanie praw w ramach monarchii Habsburgów,
• orientacja proaustriacka – wykorzystywanie autonomii galicyjskiej, rozwój polskiego szkolnictwa, przygotowanie kadr politycznych i wojskowych,
• orientacja antyzaborcza – dążenie do całkowitego odrodzenia państwa, także z użyciem siły zbrojnej; tu szczególnie ważny jest Józef Piłsudski, który organizował tajne związki i późniejsze oddziały wojskowe,
• Roman Dmowski – przywódca Narodowej Demokracji, zwolennik pracy politycznej, stawiania na dyplomację, a w czasie I wojny – na współpracę z państwami Ententy (Francją, Wielką Brytanią, Rosją).

Typowe zadania wymagają rozpoznania na podstawie krótkiego cytatu, czy dana wypowiedź odwołuje się do programu Dmowskiego, czy Piłsudskiego, albo dopasowania nazwiska do orientacji politycznej.

XX wiek – od I wojny światowej do współczesności

I wojna światowa i odzyskanie niepodległości (1914–1918)

I wojna światowa jest przedstawiana jako konflikt, który stworzył szansę na odrodzenie państwa polskiego. W zadaniach egzaminacyjnych łączy się tu wydarzenia międzynarodowe z działaniami polskich polityków i żołnierzy.

Najważniejsze elementy:

• przyczyny wybuchu wojny – rywalizacja mocarstw, konflikty kolonialne, nacjonalizmy na Bałkanach, zamach w Sarajewie (1914),
• dwie koalicje – Trójprzymierze (Niemcy, Austro-Węgry, Włochy) i Trójporozumienie (Ententa: Francja, Wielka Brytania, Rosja), zmiany sojuszy w trakcie wojny,
• udział Polaków – legiony Piłsudskiego po stronie Austro‑Węgier, inne formacje polskie w armiach zaborczych, Komitet Narodowy Polski Dmowskiego działający na Zachodzie,
• ważne akty dyplomatyczne – Akt 5 listopada (1916) zapowiadający utworzenie Królestwa Polskiego, zabiegi Dmowskiego i Paderewskiego w państwach Ententy,
• przełom 1917 r. – rewolucja w Rosji, przystąpienie USA do wojny, osłabienie państw centralnych,
• koniec wojny i 11 listopada 1918 r. – kapitulacja Niemiec, przejęcie władzy przez Piłsudskiego, rozbrajanie okupantów, zaczątki administracji polskiej.

Na arkuszu pojawiają się mapy Europy przed i po I wojnie światowej, proste pytania o datę 11 listopada 1918 r. oraz o rolę Piłsudskiego i Dmowskiego w procesie odzyskiwania niepodległości.

II Rzeczpospolita – granice, ustrój, społeczeństwo

Okres międzywojenny wymaga opanowania kilku różnych typów informacji: terytorialnych, ustrojowych i społecznych. Zadania często łączą mapę, wykres lub tabelę z krótkim opisem.

Podstawowe zagadnienia:

• walka o granice – powstanie wielkopolskie, powstania śląskie, plebiscyty, wojna polsko-bolszewicka (bitwa warszawska 1920 r. jako „Cud nad Wisłą”),
• ustrój państwa – konstytucja marcowa (1921) wprowadzająca demokrację parlamentarną, później przewrót majowy (1926) i wzmocnienie władzy prezydenta (obóz sanacyjny),
• zróżnicowane społeczeństwo – obecność mniejszości narodowych (Ukraińcy, Żydzi, Niemcy, Białorusini), konflikty i współistnienie kultur,
• gospodarka i kultura – budowa portu w Gdyni, Centralny Okręg Przemysłowy (COP), rozwój nauki i sztuki (np. Skamandryci, polskie kino, sport).

Uczeń często ma zadanie, w którym trzeba określić, czy opis dotyczy demokracji parlamentarniej początku lat 20., czy okresu po przewrocie majowym. Pomaga wtedy kojarzenie nazwisk: np. Gabriel Narutowicz i Ignacy Mościcki.

II wojna światowa – agresje, okupacja, Holokaust

Druga wojna światowa jest jednym z najczęściej sprawdzanych bloków tematycznych. Pojawiają się mapy, zdjęcia, fragmenty wspomnień i dokumentów. Trzeba rozumieć kolejność wydarzeń oraz podstawowe pojęcia.

Kluczowe zagadnienia:

• przyczyny wybuchu wojny – ekspansja III Rzeszy, łamanie postanowień traktatu wersalskiego, pakt Ribbentrop–Mołotow (tajny protokół o podziale stref wpływów w Europie Środkowo‑Wschodniej),
• kampania wrześniowa 1939 r. – agresja Niemiec 1 września, agresja ZSRR 17 września, obrona Westerplatte, bitwa nad Bzurą, kapitulacja Warszawy,
• podział ziem polskich – okupacja niemiecka i sowiecka, zmiana granic, represje wobec ludności,
• państwo podziemne – struktury Polskiego Państwa Podziemnego, Armia Krajowa, Delegatura Rządu, tajne nauczanie, akcje sabotażowe (np. pod Arsenałem),
• powstanie warszawskie (1944) – cele, przebieg, tragedia ludności cywilnej, zniszczenie miasta,
• Holokaust – polityka eksterminacji Żydów, getta (np. w Warszawie, Łodzi), obozy koncentracyjne i zagłady (Auschwitz-Birkenau, Treblinka),
• losy Polaków na Wschodzie – deportacje w głąb ZSRR, zbrodnia katyńska.

Typowe polecenia: wskazanie na mapie głównych obozów zagłady, wyjaśnienie, czym różnił się obóz koncentracyjny od obozu zagłady, opisanie jednej przejawy działalności Polskiego Państwa Podziemnego.

Świat po 1945 r. – zimna wojna i podzielona Europa

Po zakończeniu II wojny światowej rozpoczął się okres rywalizacji dwóch bloków: zachodniego (USA i sojusznicy) oraz wschodniego (ZSRR i państwa podporządkowane). Na egzaminie pojawiają się mapy stref wpływów i krótkie opisy kryzysów międzynarodowych.

Podstawowe informacje:

• konferencje wielkiej trójki (Teheran, Jałta, Poczdam) – decyzje o nowych granicach w Europie, w tym przesunięcie granic Polski na zachód,
• zimna wojna – brak otwartej wojny między supermocarstwami, za to wyścig zbrojeń, konflikty pośrednie (np. wojna w Korei),
• podział Niemiec i Europy – RFN i NRD, żelazna kurtyna, powstanie NATO i Układu Warszawskiego,
• proces integracji europejskiej – początki współpracy gospodarczej w Europie Zachodniej (EWWiS, EWG), późniejsze przekształcenie w Unię Europejską (tu ważne będą też wydarzenia po 1989 r.).

Uczeń bywa proszony o odczytanie z mapy, które kraje należały do bloku wschodniego, a które do zachodniego, lub o podanie jednej różnicy między systemem komunistycznym a demokratycznym.

Polska Ludowa – państwo komunistyczne (1944–1989)

Okres PRL łączy w sobie zagadnienia ustrojowe, społeczne i gospodarcze. W zadaniach często pojawiają się zdjęcia kolejek sklepowych, propagandowe plakaty, fragmenty przemówień partyjnych.

Najważniejsze zagadnienia do opanowania:

• instalowanie władzy komunistycznej – rola Armii Czerwonej, podporządkowanie Polski ZSRR, sfałszowane wybory (1947), likwidacja opozycji,
• ustrój PRL – dominacja partii komunistycznej (PZPR), brak rzeczywistej demokracji, cenzura, tajne służby,
• gospodarka centralnie planowana – nacisk na przemysł ciężki, niedobory towarów, kartki na żywność, propagandowe hasła sukcesu,
• protesty społeczne – Poznań 1956, wydarzenia na Wybrzeżu 1970, Radom i Ursus 1976; rosnące niezadowolenie robotników,
• „Solidarność” – powstanie pierwszego niezależnego związku zawodowego (1980), przywództwo Lecha Wałęsy, postulaty demokratyzacji życia,
• stan wojenny (1981–1983) – internowania działaczy „Solidarności”, ograniczenie swobód obywatelskich,
• upadek komunizmu – obrady Okrągłego Stołu (1989), pierwsze częściowo wolne wybory, początek III Rzeczypospolitej.

Na arkuszu egzaminacyjnym często trzeba wskazać datę 1980 lub 1989 r. na osi czasu, połączyć opis (np. „wprowadzenie godziny milicyjnej”) z terminem „stan wojenny” albo rozpoznać Lecha Wałęsę na fotografii.

III Rzeczpospolita – przemiany po 1989 roku

Najmłodsza część historii dotyczy przejścia od komunizmu do demokracji. Zwykle występuje w prostszych zadaniach, ale bywa łączona z tematyką integracji europejskiej.

Podstawowe kwestie:

• zmiana ustroju – wprowadzenie gospodarki rynkowej, pluralizmu politycznego, wolnych wyborów,
• nowa konstytucja – uchwalenie Konstytucji RP w 1997 r., trójpodział władzy, zapis praw i wolności obywatelskich,
• wejście do NATO i UE – przystąpienie Polski do NATO (1999) oraz do Unii Europejskiej (2004); skutki polityczne i gospodarcze (bezpieczeństwo, wymiana handlowa, możliwość pracy i nauki za granicą),
• symbole narodowe – godło, flaga, hymn; znaczenie świąt państwowych (3 maja, 11 listopada, 2 maja – Dzień Flagi).

W zadaniach uczeń może zostać poproszony o odczytanie z wykresu, kiedy Polska przystąpiła do NATO lub UE, albo o wskazanie, który przepis Konstytucji odnosi się do zasady państwa demokratycznego.

Umiejętności ponad datami – jak myśleć na egzaminie z historii

Praca ze źródłami – tekst, mapa, ilustracja

Egzamin z historii to nie tylko pamięć faktów, lecz także umiejętność analizy różnych źródeł. Właśnie to często decyduje o wyniku.

Warto ćwiczyć:

• czytanie tekstu źródłowego – wyłapywanie słów‑kluczy (np. nazwy państw, daty, imiona władców), określanie, jakiego okresu dotyczy opis,
• analizę map – rozpoznawanie granic państw w różnych epokach, kierunków natarć wojsk, zaznaczanie miast i rzek,
• interpretację ilustracji i zdjęć – stroje, uzbrojenie, architektura, symbole (np. orzeł w koronie, swastyka, sierp i młot),

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak będzie wyglądał egzamin ósmoklasisty z historii w 2026 roku?

Egzamin z historii w 2026 roku będzie składał się z zadań zamkniętych (test jednokrotnego wyboru, zadania na łączenie, układanie w kolejności) oraz zadań otwartych, w których trzeba samodzielnie sformułować odpowiedź. W arkuszu pojawią się teksty źródłowe, mapy, ilustracje, zdjęcia, wykresy i schematy.

Sprawdzane będą nie tylko fakty, ale przede wszystkim umiejętność myślenia historycznego: analiza źródeł, orientacja w czasie i przestrzeni, wyciąganie wniosków, wskazywanie przyczyn i skutków oraz porównywanie wydarzeń. Za odpowiedzi wymagające „wyjaśnij” lub „uzasadnij” punkty przyznaje się za logiczne i poprawne historycznie uzasadnienie.

Co konkretnie muszę umieć z historii na egzamin ósmoklasisty 2026?

Musisz opanować przede wszystkim: pracę z tekstem źródłowym, czytanie map historycznych, orientację w czasie (epoki, kolejność wydarzeń, proste obliczenia lat), analizę przyczyn i skutków oraz porównywanie zjawisk historycznych. Te umiejętności pojawiają się w zadaniach niezależnie od omawianej epoki.

Ważna jest też znajomość kluczowych wydarzeń, postaci i pojęć ze wszystkich epok – od starożytności aż po czasy najnowsze, ze szczególnym naciskiem na historię Polski. Daty, nazwiska i nazwy traktuj jako „punkty orientacyjne”, które pomagają umiejscowić zjawiska w czasie i zrozumieć ich znaczenie.

Jakie epoki muszę znać na egzamin ósmoklasisty z historii?

Na egzaminie obowiązuje pełne spektrum dziejów od starożytności do XXI wieku. Musisz umieć odróżniać i kojarzyć najważniejsze cechy oraz wydarzenia następujących epok:

• starożytność – m.in. Mezopotamia, Egipt, Grecja, Rzym;
• średniowiecze – m.in. chrzest Polski, wyprawy krzyżowe, lokacje miast;
• nowożytność – m.in. odkrycia geograficzne, reformacja, Rzeczpospolita szlachecka;
• wiek XIX – m.in. powstania narodowe, industrializacja, Wiosna Ludów;
• wiek XX i XXI – I i II wojna światowa, PRL, przemiany po 1989 r., integracja z NATO i UE.

Najważniejsze, byś umiał przyporządkować wydarzenie do epoki i określić, które wydarzenie jest wcześniejsze, a które późniejsze, nawet jeśli nie pamiętasz dokładnej daty.

Jakie daty z historii są najważniejsze na egzamin ósmoklasisty 2026?

Warto skoncentrować się na datach będących punktami zwrotnymi w dziejach Polski i świata. Do absolutnego minimum należą m.in.: 966 (chrzest Polski), 1025 (koronacja Bolesława Chrobrego), 1410 (bitwa pod Grunwaldem), 1492 (odkrycie Ameryki), 1569 (unia lubelska), 1791 (Konstytucja 3 maja), 1795 (III rozbiór Polski), 1914–1918 (I wojna światowa), 1918 (odzyskanie niepodległości), 1939–1945 (II wojna światowa), 1 IX i 17 IX 1939, 1980 („Solidarność”), 1989 (upadek komunizmu), 1999 (NATO), 2004 (UE).

Te daty pomagają zarówno w zadaniach faktograficznych, jak i w prostych obliczeniach typu „ile lat minęło między…”. W praktyce warto rozszerzyć tę listę o daty z podręcznika i powtórek, ale zawsze łącz je z wydarzeniem i jego znaczeniem, a nie ucz się „suchych” liczb.

Jak przygotować się do zadań ze źródłami (teksty, mapy, ilustracje) na egzaminie?

Ćwicz regularne czytanie tekstów źródłowych: najpierw ustal, o czym jest tekst, do jakiego wydarzenia lub procesu się odnosi, a dopiero potem szukaj odpowiedzi na pytania. Zwracaj uwagę na nazwy własne, daty, opisane zjawiska – to często są „podpowiedzi”.

Przy mapach historycznych trenuj rozpoznawanie granic państw, kierunków wypraw, oznaczonych bitew i zmian granic. Jeśli polecenie brzmi „uzasadnij, odwołując się do mapy”, w odpowiedzi musi się znaleźć coś konkretnego z mapy, np. nazwa regionu, zaznaczony kierunek strzał, porównanie dwóch różnych granic.

Jak czytać polecenia na egzaminie z historii, żeby nie tracić punktów?

Najpierw dokładnie przeczytaj całe polecenie i podkreśl: liczbę wymaganych elementów (np. „wymień dwie przyczyny”, „podaj trzy przykłady”) oraz słowa kluczowe typu: „wyjaśnij”, „uzasadnij”, „przyczyna”, „skutek”, „porównaj”. To pomaga nie pominąć żadnego wymaganego elementu odpowiedzi.

Pamiętaj, że sformułowania „na podstawie źródła i własnej wiedzy” wymagają odwołania się jednocześnie do materiału z arkusza i tego, co wiesz z lekcji, a przy „wyjaśnij, dlaczego…” musisz podać mechanizm lub przyczynę, a nie tylko suchy fakt. Odpowiedzi typu „bo tak było” lub zbyt ogólne hasła zwykle nie są punktowane.

Wnioski w skrócie

• Egzamin z historii w 2026 r. sprawdza przede wszystkim umiejętność myślenia historycznego (analiza, wyjaśnianie, łączenie faktów), a nie tylko pamięciowe opanowanie dat.
• Zadania łączą różne typy źródeł (tekst, mapa, ilustracja, wykres) i wymagają jednoczesnego wykorzystania faktów, orientacji w czasie i przestrzeni oraz analizy materiału źródłowego.
• Kluczowe kompetencje to: praca z tekstem źródłowym, czytanie map historycznych, orientacja w chronologii, analiza przyczyn i skutków oraz umiejętność porównywania i wnioskowania.
• Daty, nazwiska i nazwy są ważne jako „punkty orientacyjne”, ale liczy się przede wszystkim rozumienie kontekstu i znaczenia wydarzeń, a nie uczenie się długich list na pamięć.
• Dokładne czytanie poleceń (liczba wymaganych przykładów, słowa kluczowe typu „wyjaśnij”, „uzasadnij”, „podaj przyczynę/skutek”) jest konieczne, żeby nie tracić punktów mimo posiadanej wiedzy.
• Sprawna orientacja w głównych epokach (starożytność, średniowiecze, nowożytność, XIX wiek, XX i XXI wiek) często pozwala poprawnie rozwiązać zadanie nawet bez znajomości dokładnej daty.
• Warto opanować ograniczony, ale dobrze dobrany zestaw kluczowych dat – jako „kamieni milowych” historii Polski i świata – i łączyć je z przyczynami, przebiegiem i skutkami wydarzeń.

Te artykuły też mogą Cię zaciekawić:

• 

  Zadania zamknięte z matematyki: Jak maksymalizować…

• 

  Zadania zamknięte z historii: triki, które działają…

• 

  20 przykładowych pytań zamkniętych z francuskiego

• 

  Matura podstawowa: ile punktów da się zdobyć na…

• 

  Źródła historyczne na egzaminie: jak je czytać i analizować

• 

  Czy pytania zamknięte są naprawdę łatwiejsze?